Het thema grenzen

foto: Gerdien Mogendorff – Opening expo Made in China Koepelkerk – Gelders Archief 1501-01-7855

In Gelderland hebben grenzen door de eeuwen heen een grote rol gespeeld.

Grenzen lijken terug van weggeweest; in Europa worden ze op allerlei plaatsen opnieuw en steeds scherper afgebakend. Tegelijkertijd zijn grenzen een fenomeen van alle tijden. Telkens weer trekken mensen grenzen tussen de eigen groep (wij) en de ander (zij) en telkens weer worden die grenzen betwist en overschreden.

In Gelderland hebben grenzen door de eeuwen heen een grote rol gespeeld. Aan het begin van onze jaartelling liep de Romeinse rijksgrens dwars door dit gebied. In de middeleeuwen vormde Gelre een strategische overgangszone tussen oost en west. Later fungeerde het gebied veelvuldig als militaire buffer voor het westen van Nederland. Het huidige Gelderland bezit naast een landsgrens maar liefst zes provinciegrenzen.

Vanouds kent Gelderland ook allerlei binnengrenzen. De grote rivieren vormden eeuwenlang barrières tussen noord en zuid. Ook taalgrenzen en religieuze grenzen liepen en lopen dwars door het gewest. De indeling in vier kwartieren zorgde ervoor dat de Veluwe, de Achterhoek en de Betuwe elk hun eigen bestuur en eigen karakter kregen. Het Gelderse Overkwartier, waar ooit de oorsprong van Gelre lag, werd zelfs volledig van het gewest afgescheiden.

Vijf rode draden met vijf centrale activiteiten

‘Grenzen’ is een breed thema met veel invalshoeken. Daarom worden er vijf rode draden uitgewerkt. Het festivalteam organiseert per rode draad een centrale activiteit. Deelnemers kunnen deze gebruiken als inspiratiebron of om op aan te haken. Een van deze vijf rode draden is een educatieve draad om kinderen op een leuke en leerzame wijze te betrekken bij het festival.

Fietsen over Grenzen

Met dit project richten we ons op het thema grenzen in het landschap. Dit soort grenzen kun je markeren of volgen, je kunt ze overschrijden, en je kunt er verhalen over vertellen. Denk aan provincie-, gemeente-, waterschaps- en erfgrenzen of aan rivieren, spoorlijnen, forten en linies. Het festivalteam bereidt een route voor langs de grensgebieden van het hertogdom Gelre. Het eerste deel markeert de grens van de huidige provincie Gelderland (ca. 700 km). Het tweede deel volgt de grens van het vroegere Overkwartier en loopt dus door Limburg en Noordrijn-Westfalen (ca. 300 km).

Gelderlanders over Grenzen

Dit project richt zich op het thema grenzen tussen mensen. Al zo lang er grenzen zijn, worden ze door mensen overschreden. Immigranten en emigranten kwamen en gingen, ook in het gebied dat nu Gelderland is. Hun redenen waren legio: op zoek naar werk, in de hoop op een beter leven, om te schuilen voor gevaar, vanwege de liefde of uit zucht naar avontuur. Wat betekende het overgaan van de Gelderse grens voor hun eigen leven? En wat betekende hun komst of hun vertrek voor anderen? Aan de hand van een beeldproject geven we grensoverschrijders uit allerlei tijden een gezicht.

Theater over Grenzen

Dit project richt zich op grenzen die verbinden. Een erfgoedfestival over grenzen vraagt om een grensoverschrijdende samenwerking. Met buren aan de andere zijde van de grens, met nieuwkomers, met kunstenaars, vloggers, muzikanten of circusartiesten en met allerlei andere onverwachte partners. Als centrale activiteit binnen deze verbinding tussen erfgoed en kunst organiseert het festival een serie van tien locatietheatervoorstellingen op tien historisch interessante plekken. Het erfgoedfestival biedt hiertoe professionele Gelderse theatermakers een plek binnen het festival. De locatievoorstellingen sluiten allemaal aan bij het festivalthema Grenzen. Voor de betreffende theatermakers een zeer tot de verbeelding sprekend thema, niet alleen vanwege de actualiteit, maar ook historisch gezien vormt dit thema een grote inspiratiebron.

Vier kerken, één verhaal

De grote Gelderse grensverhalen mogen natuurlijk niet ontbreken in het erfgoedfestival. Denk aan het verhaal van de Romeinse Limes, de vier kwartieren van Gelre, de Kleefse enclaves en de diverse Waterlinies of de frontlinie tijdens de Tweede Wereldoorlog. In het kader van deze grensverhalen bereidt het festivalteam een tentoonstelling voor over het Hertogdom Gelre in de vier kerken van de vroegere kwartierhoofdsteden. De Eusbebiuskerk in Arnhem, de Stevenskerk in Nijmegen, de Walburgiskerk in Zutphen en de Munsterkerk in Roermond zetten hun deuren open om de geschiedenis van het Hertogdom Gelre te delen met hun bezoekers. Geïnteresseerd in de grensverhalen? Neem dan even een kijkje op de pagina ‘Grensverhalen‘ op onze website.

RoMeincraft

Voor kinderen wordt een game ontwikkeld over de Romeinse tijd om ze op een leuke en leerzame manier te betrekken bij het festival.

Deel deze pagina op social media: