My home is my fort – dezerzijds

Ze wonen – nog net – in Gelderland maar André en Meike Bos denken wel eens: zijn ‘ze’ in die provincie in het algemeen en in hun Gelderse gemeente Geldermalsen in het bijzonder wel op de hoogte van hun bestaan? Hilarisch is het soms – het stel moet er om lachen. Neem die keer dat de schoolinspectie uit Gelderland kwam informeren waarom hun kinderen niet naar school gingen, terwijl Lobke (15) en Sijmen (13) al lang en breed een school bezochten in Leerdam, Zuid-Holland. Idem, verder terug in de tijd, de vraag van het consultatiebureau in Gelderland na de geboorte van een van hun kinderen. Waarom Meike zich niet meldde? Terwijl Meike al in contact stond met het consultatiebureau in Leerdam. En neem de elektriciteit in huis. Die komt uit Zuid-Holland. En zo kunnen André (53) en Meike (48) nog wel even doorgaan.

Helemaal verwonderlijk is hun ‘vergetelheid’ niet. Want de wel heel bijzondere woonplek van het echtpaar, het in 1880 gebouwde fort op een van de forteilanden in de Nieuwe Hollandse Waterlinie, is vanuit Gelderland zelf, in casu de Betuwe, nauwelijks bereikbaar. Je kunt het circa 5 hectare grote eiland in feite alleen betreden vanaf de Diefdijk (grens Gelderland – Zuid-Holland) via een historische ‘kraanbrug’ pal naast de vaste spoorbrug ter plekke.

Die spoorbrug is onderdeel van de in 1875 gereed gekomen eerste Betuwe spoorlijn tussen het Gelderse Elst bij Arnhem / Nijmegen en het op en top Zuid-Hollandse Dordrecht. Bij het fort van de familie Bos passeren de treinen van tegenwoordig Arriva niet alleen vier keer per uur de provinciegrens tussen Gelderland en Zuid-Holland, maar het enkelspoor loopt ook dwars over het forteiland. Wil André bijvoorbeeld een kijkje nemen bij zijn geliefde vleermuizen (‘weet ik veel van’) in de noordelijke remise (munitieopslag) op het eiland, dan moet hij op zijn eigen terrein het spoor oversteken. En dat vinden ze dan bij spoorbeheerder Prorail weer niet zo leuk. Maar ja, hoe komt hij er anders?

Het gezin en Boris, een nog jonge en speelse, maar desondanks al flink uit de kluiten gewassen Duitse Herder, ontvangen de makers van Grenzeloos Gelderland in hun woonkeuken, vroeger een ‘bomvrije schuilkelder.’ Al hun ruimten in het fort verwarmt de familie met houtkachels (‘veel werk’), dus ook die living. Behaaglijk is het. ‘Hier leven we dus een groot deel van de dag,’ aldus Meike (secretaresse UMC Utrecht) en André (in ‘sociale gevallen’ gespecialiseerde wijkverpleegkundige in Leerdam).

Meike blijkt trouwens het gezinslid met verreweg de langste ‘staat van dienst’ in het fort. Dertig jaar geleden al kwam zij er met haar ouders te wonen. Haar vader en moeder kampeerden bij het toen al door defensie verlaten, en verwaarloosde fort, namen er illegaal een kijkje, peuterden bij de baas van Staatsbosbeheer, destijds en nu nog de nieuwe eigenaar van het verdedigingswerk, een huurcontract los, en maakten het verdedigingswerk binnen een jaar bewoonbaar.

Meike is er als gezegd altijd blijven wonen. En op een gegeven moment meldde zich de geboren Amsterdammer André, zijn accent verraadt hem nog. Eerst als toen nog bij Staatsbosbeheer werkende beheerder van in totaal vier forten van de waterlinie, later ook als minnaar en echtgenoot.

Gemakkelijk is het niet om het fort en forteiland te onderhouden. André: ‘Het is intensief werk. Je bent er altijd mee bezig.’ Niet alleen vanwege die houtkachels – André en Meike laten het hout tegenwoordig kant en klaar komen – maar ook vanwege de vele begroeiing, overal gras, bomen en struiken, en niet in de laatste plaats hun vele huisdieren. Behalve Boris lopen er vrij rond, soms zelfs op het grasdak van het fort: een paard, een pony, een geit, diverse schapen, een kip en poezen. En dan vergeten we nog (niet los rondlopend) de hagedis van Sijmen en de André altijd boeiende vleermuizen.

Toch, ondanks alle arbeid, blijven André, Meike, Sijmen en Lobke hun formeel in Acquoy gelegen fort en forteiland graag huren van Staatsbosbeheer. Anders dan zijn zus wil Sijmen er later als hij volwassen is, zelfs blijven wonen, zegt hij. Omdat het ‘zo’n mooie plek’ is. En omdat je er ‘een beetje alleen’ kunt zijn. Met die ‘eenzaamheid’ valt het trouwens best mee. Het forteiland is weliswaar privéterrein, maar gasten zijn welkom. Zeker bezoekers op afspraak zoals de Plekgevers van Grenzeloos Gelderland. Of de overburen. Idem: de groep vrijwilligers, met inbegrip van André, die er één keer per maand van Meike soep krijgen na hun werkzaamheden in het kader van de zogeheten Liniewacht die groepsschuilplaatsen van de waterlinie beheert en onderhoudt.

En? Kan en mag de familie Bos van Staatsbosbeheer het fort en het forteiland aan de Diefdijk, op die mooie grens van Gelderland en Zuid-Holland blijven wonen en verzorgen? André en Meike hopen het ten zeerste. Helemaal zeker zijn ze echter niet van hun zaak. Ze hebben contact met Staatsbosbeheer over de toekomstige bestemming van het monumentale forteiland. Waarbij ze zich inschikkelijk willen tonen. Mocht het vestingwerk in uiteindelijk toch ook hun provincie Gelderland een publieke functie (moeten) krijgen, dan denken, en helpen, en werken ze als huidige en liefst ook als toekomstige bewoners graag mee om een en ander te verwezenlijken.

Foto’s: Suzanne Valkenburg
Tekst: Jelle Leenes / Portretteur van Nederland
© All rights reserved

Deel deze pagina op social media: