Kijk over de dijk – anderzijds

Een ‘zeldzaam’ huis is het volgens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Zeldzaam ‘vanwege de uitzonderlijke combinatie van militaire en civiele functies.’ Ga maar na. Vroeger woonden er de fortwachters van het Nieuwe Hollandse Waterlinie fort aan de andere kant van de Diefdijk. En herbergde de woning in de kelder een munitiemagazijn – stalen raamluiken en een mysterieus portret van de koningin in het huis getuigen er nog van. De fortbeheerders fungeerden tevens als overwegwachters. Pal langs de woning loopt immers het nog steeds gebruikte Betuwe spoorlijntje tussen Geldermalsen en Leerdam. Uit dien hoofde beschikten de fortconciërges ook over een telegraaf- en telefooninstallatie.

Maar dit alles is verleden tijd. De huidige ‘fortwachters’ tevens ‘spoorwegwachters’ zijn de ‘gewone’ burgers Deanne Radema en Alex Sheerazi, beiden 51 jaar, en hun twee kinderen, een 15-jarige tweeling. Vanuit de woonkamer op de eerste etage van hun robuuste huis zien en horen ze alle treinen uit beide richtingen over het enkelspoortraject aankomen. En genieten ze van een bijzonder uitzicht. Want vanuit Zuid-Holland, waartoe zij behoren, zien ze direct over de Diefdijk Gelderland en het fort liggen met daarachter de Betuwe, het westelijkste deel van de provincie.

De oplettende lezer heeft het inmiddels begrepen. De Diefdijk is niet alleen onderdeel van de na de Tweede Wereldoorlog voorgoed ‘opgedoekte’ Nieuwe Hollandse Waterlinie maar ook de grens tussen Zuid-Holland en Gelderland. Twee bruggen verbinden ter plaatse tegelijk beide provincies en het fort en de fortwachterswoning. Ten eerste de spoorbrug. En ten tweede, pal ernaast, de enkele jaren geleden gerestaureerde, indertijd wegdraaibare ‘kraanbrug’ naar het forteiland.

Deanne (werkzaam als ontwikkelingspsycholoog en gedragsbioloog) en Alex (mede-eigenaar van een communicatiebureau) kennen hun overburen Meike en André in het fort wel. Ze spreken elkaar geregeld en komen soms bij elkaar over de vloer. En de kinderen aan beide zijden van de grens zijn ongeveer even oud en zaten bij elkaar op school.

Twintig jaar geleden waren Deanne en Alex vanuit Leidsche Rijn bij Vleuten op zoek naar een nog redelijk dicht bij Utrecht gelegen vrijstaand huis met rondom groen en ruimte. Zo kwamen ze terecht aan de Diefdijk tegenover het fort en pal naast de oude Betuwelijn, niet verwarren met de nieuwe Betuwelijn waarvoor Alex jaren lang de communicatie voor zijn rekening nam (nu voor de Noord-Zuid metrolijn in Amsterdam).

Die ligging van het fortwachtershuis pal naast de Gelders-Zuidhollandse spoorbaan was destijds wel een punt van twijfel maar aan de andere kant, juist daardoor was de woning vergeleken met dijkwoningen verderop betaalbaar. In het begin trilden Deanne en Alex door het treinverkeer nog wel eens uit bed. Maar de vier Arriva treinen per uur van nu zijn veel stiller dan vroeger, dus is de overlast verminderd. Alex kan er goed mee leven. Idem Deanne, al verkiest zij een volgende keer toch niet meer een huis naast een spoorlijn.

Terug naar de grens. Bestaat er zoiets als een interprovinciaal grensgevoel? ‘Nou nee,’ lacht Alex, ‘die grens maakt geen diepe indruk.’ Aan deze of aan de andere kant van de Diefdijk: het maakt weinig uit. Hooguit verschillen de vuilcontainers aan de straat en het daarbij horende ophaalrooster. Veel meer onderscheid is er niet. Zelfs het telefonische netnummer is aan beide zijden van de dijk hetzelfde. Nee, dan acht Alex de Diefdijk als onderdeel van de historische Hollandse Waterlinie en daarmee als grens tussen zeg maar de huidige Randstad en de rest van Nederland, een interessanter gegeven. Zeker ook nu die waterlinie toeristisch behoorlijk is ontsloten.

En het spoorlijntje, een van de oudste nog volop gebruikte grenspassages van Gelderland, hoe kijken Alex en Deanne los van het geluid daarnaar? Een prima zaak, luidt hun oordeel. ‘Openbaar vervoer wordt in het overvolle Nederland steeds belangrijker.’ En dus heeft ook ‘hun’ eigen Betuwelijntje bestaansrecht. Er wordt bovendien best gebruik van gemaakt. Zelf zitten ze soms ook in de boemel. En bij het passeren van haar eigen huis, let met name Deanne er op of ze vanuit de trein in haar eigen woonkamer kan kijken. Gelukkig niet. Een hele geruststelling. Geen inkijk dus, wel uitkijk. Vooral kijk over de dijk. Gelderland in. Heel zeldzaam.

Foto’s: Suzanne Valkenburg
Tekst: Jelle Leenes / Portretteur van Nederland
© All rights reserved

Deel deze pagina op social media: