Lynn van Ewijk

Flanerend van west naar oost

Op 22 februari 1944 is alles binnen enkele minuten verwoest. Een vergissingsbombardement van de Amerikanen op Nijmegen kost het leven van bijna achthonderd mensen. Grote delen van de binnenstad liggen in puin.

In de jaren na de oorlog moest de stad weer worden opgebouwd. Tot op de dag van vandaag bepalen de destijds gemaakte keuzes het stadsbeeld van Nijmegen. Lynn van Ewijk ging op zoek naar deze bouwwerken. Een wandeling langs de architectuur die gepaard ging met het nieuwe, moderne leven.

Een wandeltocht langs de wederopbouw in Nijmegen

Flanerend van west naar oost kom ik langs hoopvol beton. De zonnestralen worden onderbroken door scherpe hoeken die na de Tweede Wereldoorlog aan de Nijmeegse Burchtstraat zijn toegevoegd. Het borrelde bij de mensen. Ze hadden honger naar de toekomst. De knop werd omgezet, er moest iets gebeuren.

Een weggevaagd centrum was het resultaat van vallende bommen. Ik stel me voor dat er werd gedroomd van volle restaurants, flitsende reclames en etalages gevuld met dromen. Dat men de auto zou parkeren, uit zou stappen om te flaneren door de stad.

Plannen werden getekend, omgezet in steen. Er werd gekeken, gemeten en gepland om het nieuwe bestaan vorm te geven. Als je omhoogkijkt zie je meer dan alleen de grijze vlakken. De details zijn onopvallend en geometrisch, karakteristiek voor de moderniteit.

Warenhuis HEMA, bouwjaar: 1957-1958, architect: A. Elzas

De HEMA kijkt de historie in de ogen. Weerkaatst de geschiedenis van ver voor de oorlog. Het waaggebouw – al jarenlang het pronkstuk van de Nijmeegse binnenstad – moet zijn plek delen. Het winkelpand aan de voet van de Grote Markt ziet op een zonnige zaterdag alleen de ruggen van de toeristen.

Detail gevel voormalig warenhuis V&D

De stad werd opengebroken. Ik tel de meters met grote stappen. Breder dan een auto, twee auto’s. Het moderne leven bestaat niet zonder het geronk van motoren, harde claxons en voetgangers die een stapje bij zetten om snel tussen de auto’s door te manoeuvreren.

H&M (voorheen modehuis P&C), bouwjaar: 1949-1951, architect: G.A. Heldoorn
H&M (voorheen modehuis P&C), bouwjaar: 1949-1951, architect: G.A. Heldoorn

In het centrum is er ruimte voor vermaak. Mannen op zoek naar maatpakken laten satijnen dassen door hun handen glijden. Het smeedijzer aan de buitenzijde is gekruld rond het balkon, grote raampartijen, een open deur. De bakstenen voelen als thuis, het patroon is vertrouwd.

Stadhuis, restauratie en uitbreiding: 1946-1953, architect: J.G. Deur
Stadhuis, restauratie en uitbreiding: 1946-1953, architect: J.G. Deur

Het hart van de stad klopt midden in de straat. Na de bommen stond alleen de geblakerde buitenmuur nog overeind. Het werd uit nostalgie weer opgebouwd. Puinsteen als basis voor de toekomst. Van boven de stad bekijkt de nieuwe toren het gekrioel van de commercie.

Kleine winkelpanden Burchtstraat, bouwjaar: 1949-1958, verschillende architecten

Hier is het waar pand, na pand, na pand anders is. Waar ze bewust aaneengeschakeld boven ons uit torenen. Het duizelt wanneer je omhoogkijkt, de panden elkaar ziet opvolgen. De patronen zijn allen verschillend. Gearmd begroeten ze het winkelend publiek.

Detail Winkelpand Paul van Zeeland, bouwjaar: 1952-1956, architect: J.G. Deur & C. Pouderoyen

Hebben we zelf wel door wanneer we de stenen tellen, grijstinten van elkaar proberen te onderscheiden, dat er dromen schuilen in dit materiaal? Er is afscheid genomen van het oude leven. Iedere tijd laat sporen na, verrijkt het stadsgezicht, maakt het hedendaags.

Stichting Nijmegen Wederopbouwstad

De Stichting Nijmegen Wederopbouwstad besteedt aandacht aan de architectuur van de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog; de periode van 1945 tot 1965. Ze organiseert tentoonstellingen, stelt lesprogramma’s samen, doet onderzoek naar en publiceert over de Nijmeegse wederopbouw met oog voor de sociale, culturele en economische aspecten.