Rob van Oijen

Een verborgen vliegveld, blootgelegd door kunstenaars

Fliegerhorst Deelen. Zo heette het militair terrein aan de noordrand van Arnhem tijdens de Tweede Wereldoorlog. De Duitse Luftwaffe had er een van de grootste vliegvelden van Europa gebouwd. Volledig gecamoufleerd: gebouwen waren verkleed als boerderij, zo gepositioneerd dat het vanuit de lucht net vijf kleine dorpen leken.

Verborgen Landschap maakt van deze voormalige basis een culturele woon- en werkenclave onder de naam ‘Buitenplaats Koningsweg’. Met een voortrekkersrol voor beeldend kunstenaars, die het historische en landschappelijke verhaal van deze bijzondere locatie vertellen.

Een boerderij? Nee, een vliegtuighangar. Bron: Verborgen Landschap

Van de negenhonderd gebouwen zijn er ruim honderdzestig bewaard gebleven. Samen met wat resteert van de infrastructuur vormen zij het grootste Rijksmonument van Nederland. Overal in de noordrand van Arnhem – van De Hoge Veluwe tot aan Terlet – stuit je op sporen en restanten: van bomkraters en betonnen funderingen, tot bluswaterkelders en stukken Rollbahn. Ook staan er buiten de hekken van Defensie nog als boerenschuren vermomde Duitse hangars. 

Dit maakt dat het gebied een enorme potentie heeft die echter nog niet ontwikkeld is. Ook het grote publiek is onbekend met het bijzondere verhaal. Verborgen Landschap wil daar verandering in brengen. Beeldend kunstenaars worden door de stichting losgelaten op het terrein. Het doel: de verschillende betekenislagen van het gebied toegankelijk maken met behulp van installaties en andere ingrepen.

Drie projecten uitgelicht, die tezamen het werk van Verborgen Landschap illustreren.

Het boek

Vijfentwintig kunstenaars en ontwerpers werden uitgenodigd om als verkenner dit gebied te onderzoeken. De vraag die Verborgen Landschap ze stelde: waar ben ik? Het boek Verborgen Landschap bundelt aan de hand van tekeningen, foto’s, archiefstukken en logboeken hun manier van kijken.

Het resultaat is een inventarisatie en artistieke interpretatie van cultureel en landschappelijk erfgoed. Het toont blikken op het verleden, maar ook visies op een toekomst waarin dit gebied getransformeerd kan worden tot landschapspark.

De kaart

De directeur van Verborgen Landschap, Hans Jungerius, maakte een wandelkaart waarmee je op zoek kunt naar het verdwenen vliegveld. De kaart biedt een overzicht van de werkelijke omvang van het vliegveld en toont de onderlinge samenhang van de – in eerste instantie ogenschijnlijk losse – objecten. Op de achterzijde worden spannende sporen eruit gelicht in tekst en archieffoto’s.

De excursie

Om publiek op een andere manier te laten kijken naar het gebied, organiseert Verborgen Landschap excursies te voet en per fiets. Je ontdekt de werkelijke omvang van het vergeten vliegveld Fliegerhorst Deelen en de landschappelijke context waarin het werd gebouwd. Vaak wordt een bezoek gebracht aan de Oranje Kazerne, Vliegbasis Deelen met de Duitse nepdorpen Grosses en Kleines Heidelager, het technische complex van Fliegerhorst Deelen en als boerderij vermomde vliegtuighangars.


Verborgen Landschap

Stichting Verborgen Landschap maakt ongeziene kansen in het landschap zichtbaar door projecten te ontwikkelen op de scheidslijn van landschap, beeldende kunst, erfgoed en toerisme. Met hun activiteiten bieden ze perspectieven op de inrichting en het gebruik van de omgeving.

Voor meer informatie over de verschillende projecten van Verborgen Landschap, kunt u contact opnemen met Hans Jungerius.