Rob van Oijen

De prinses, een Gazellefiets en Barani Maäs

Eind jaren twintig, begin jaren dertig probeert Gazelle een plek te bemachtigen op de fietsenmarkt aan de andere kant van de wereld: de kolonie Nederlands-Indië. Ze hebben er onder andere een Gazellehuis in Batavia en een verkooppunt in Tandjoeng Priok. Concurrenten Fongers, Burgers en Simplex doen er goede zaken. Bij Gazelle wil de export nog niet vlotten.

De hulp van André Vlaanderen wordt gevraagd. Hij krijgt de opdracht voor het tekenen van een brochure, vermomd als stripverhaal. Titel: Hoe Barani Maäs een prinses als vrouw krijgt. Daar kan natuurlijk alleen een Gazellefiets debet aan zijn. Het geheel wordt uitgegeven in een kleurrijke harmonicafolder, de tekst is in het Maleis. Maar hoe mooi de brochure ook uitpakt; de handel in Gazellefietsen zal in het oosten nooit echt van de grond komen.

In vele steden, dorpen en gehuchten
worden vele soorten fietsen verkocht.
De merken zijn talloos
en de prijzen zijn zeer verschillend.

Er zijn er ook die zeer goedkoop zijn,
ter waarde van een geit.
Maar als je er twee of drie dagen op rijdt,
gaat alles kapot en is ‘ie geen stuiver meer waard.

Daarom kopen slimme mensen,
zoals een zekere Maäs,
een fiets van Gazelle:
een zeer bekend merk.

Gazelle is een gewilde fiets,
Licht, sierlijk zonder weerga.
De bouw is zo mooi als een jong meisje;
als je er op rijdt, waan je je in de hemel.

Hij rijdt zo snel als de wind;
auto’s en rijtuigen kunnen je niet inhalen.
Berg op en af en tegen de wind in,
altijd rijdt Gazelle vooraan.

Alle onderdelen zijn van ijzersterk staal:
wielen, ketting en de rest.
Al smijt je hem neer: hij kan er tegen.
Zelfs als je er met zijn tienen op gaat zitten.

Goedkoop, licht, sterk.

Gazellefietsen zijn overal bekend.
Goedkoop, snel, licht en sterk.
Ook verkrijgbaar met verlichting,
daar kan je veel geld mee besparen.

Nu het verhaal van Barani Maäs,
eigenaar van een Gazellefiets.
Hij ging er op uit naar de gouden eilanden
en nam zijn Gazellefiets mee.

Iedereen die hem zag,
was verrast om zo’n mooie fiets te zien.
Ze vroegen: “Waar kan je die kopen?”,
Hij antwoordde: “Ga naar de Gazelle fietsenhandel.”

Niet alleen de massa
vroeg Barani Maäs naar de fiets.
Ook de sultan van Pakantan:
de beroemde en machtige vorst.

Nadat ze het antwoord van Maäs hadden gehoord,
opende iedereen zijn beurs.
Ze gingen meteen naar de Gazelle fietsenhandel,
en liepen er heen alsof ze naar een rijstwinkel gingen.

Eén voor één vroegen ze om een Gazellefiets
van de sterkste en hoogste kwaliteit.
De verkoper antwoordde beleefd,
dat alle Gazellefietsen sterk en van hoge kwaliteit zijn.

“Kijk naar deze Gazelle, model 7.
In de wereld is er geen betere.
Tot in de zevende hemel
is de Gazellefiets de beste.”

Ze stapten allemaal op hun nieuwe fiets,
vlogen als adelaars in de lucht.
Lachend van geluk
fietsten ze ontspannen naar huis.

Ook de vorst was zeer blij
met zijn nieuwe Gazellefiets.
Hij reed ’s ochtends en ’s middags met de fiets
naar al zijn parken toe.

Bij zijn terugkeer uit de parken,
glansde zijn gezicht als de maan.
Zo tevreden was hij met zijn fiets,
alsof hij een oorlog had gewonnen.

De machtige vorst
had een dochter.
Veel prinsen hadden al om haar hand gevraagd,
maar de sultan had altijd geweigerd.

Maar wat er nu gebeurde,
met de machtige vorst!
Omdat Maäs een Gazelle had,
werd hij door de sultan uitgenodigd.

Ook de prinses werd geroepen
om bij de vorst te komen.
Toen vroeg hij de prinses,
wat ze van Maäs vond.

De prinses antwoordde beleefd,
terwijl ze haar handen uitstrekte:
“Ik zal aan uw wens voldoen,
als ik ook een Gazellefiets krijg.”

De mensen uit het land waren uitgelaten,
tijdens de bruiloft van de twee jonge mensen.
Dagenlang werd er genoten,
eindeloos gegeten en gedronken.

Het echtpaar leefde nog lang en gelukkig,
zonder ooit ruzie te maken en elkaar verdriet te doen.
Ze bezaten veel goud, diamanten en parels
en kregen veel kinderen en kleinkinderen.

Ondanks alle rijkdom
en dat zijn vrouw een prinses was,
vergat hij zijn Gazellefiets nooit meer.
Hij hield er net zoveel van als van zijn vrouw.

Hij bleef denken aan zijn Gazellefiets,
net zoals hij aan zijn vrouw dacht.
Vanwege het lage gewicht, de schoonheid en de kwaliteit.
Zelfs zijn kleinkinderen zouden hem nog kunnen gaan gebruiken.


Velorama

De brochure ligt in het archief van het Nationaal Fietsmuseum Velorama; het enige fietsmuseum in Nederland. De collectie bestaat verder uit een groot aantal bijzondere fietsen, waaronder die van de koninklijke familie en van Wim van Est. Jazeker, die ene waarmee hij zijn befaamde val maakte in de Tour de France van 1951.

Tijdens de Maand van de Geschiedenis is er een pop-uptentoonstelling in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis over de inzet van Nederlandse fietsen in Nederlands-Indië. Daar wordt onder andere een vouwfiets getoond, waarvan soortgelijke modellen naar het oosten zijn geëxporteerd.