Rob van Oijen

‘Aangespoelde’ kunst in een monumentaal gemaal

De Tweede Wereldoorlog is voorbij. Nederland staat voor een enorme klus: de wederopbouw. Ons land moet opnieuw worden ingericht. Zo ook het noorden van Gelderland, tussen Doesburg en Zutphen. Een gemaal moet het water wegpompen uit het stroomgebied van de Grote Beek, de Dremptsche wetering en de Oldenhaafsche wetering. Voor de beheerder werd er een kubusvormige dienstwoning gebouwd.

Inmiddels is het totaal een gemeentelijk monument geworden. De beheerder is weg, het Kunstgemaal kwam. Een stichting – gevestigd in de dienstwoning – die moderne kunst en design toont. Tijdens de Maand van de Geschiedenis het podium voor een groepstentoonstelling van toonaangevende kunstenaars en ontwerpers, afkomstig uit Oost- en West-Nederland.

Het monumentale gemaal in Bronkhorst. Bron: Het Kunstgemaal

Het Kunstgemaal in Bronkhorst speelt een rol in de overgang tussen land en water, de getijden, het eeuwig stromende water en de verandering van het landschap. De locatie inspireerde curator en ontwerper Marc de Groot voor de expositie Aangespoeld, waarin de werken de natuur als vertrekpunt hebben.

De zeven deelnemers: Jasper Udink ten Cate, Marc de Groot, Pepe Heykoop, Nienke Hoogvliet, Kranen/Gille, Aliki van der Kruijs en Studio Makkink & Bey. In het landschap tonen sommige ontwerpers bestaande, veelal ambachtelijk gemaakte ontwerpen. Anderen maakten speciaal voor de expositie nieuw werk. Allemaal reflecteren ze op klimaatverandering, de zeespiegelstijging en het veranderende landschap in deze woelige tijden. Wij pikken er hieronder drie werken uit.

Het werk van Nienke van Hoogvliet. Bron: Het Kunstgemaal

Nienke Hoogvliet laat zich in textiele werken inspireren door het water. Met in het bijzonder: de zee. Als jutter vist ze er materialen uit die de basis vormen van haar onderzoek naar zeewier of vissenhuid. Met het handgeknoopte kleed Sea Me van zeewiergaren, een afgedankt vissersnet en het zeewierkrukje, zet de ontwerper ons aan het denken over sociale en milieuproblemen in de textiel-, leer-, en voedselindustrie. Tegelijkertijd biedt ze een duurzaam alternatief.

Het textiel Horizont van Aliki van der Kruijs. Bron: Het Kunstgemaal

Ook Aliki van der Kruijs gebruikt de beweging van het water van de zee, maar vertaalt de harde wetenschappelijke data in zacht geweven textieldesigns. Voor Horizont is het water van de IJssel haar inspiratiebron. Vanwege de steeds heviger regenval, kan het water niet weg en stromende rivieren over. De boorpunten op plekken waar ruimte voor de rivier wordt gemaakt, vertaalde ze in een tafelkleed waarmee je het gesprek over de grondwaterspiegel en de bodem letterlijk op tafel legt.

Studio Kranen/Gille maakte verwoeste iconen. Bron: Het Kunstgemaal

Jos Kranen en Johannes Gille van studio Kranen/Gille tonen speciaal gemaakt werk dat gevoed is door de coronacrisis, waarin plots de hele wereld tot stilstand kwam. Hun vertrekpunt: de laatste scène van de film Planet of the Apes (1968), waarin Charlton Heston rijdend op een paard op het strand een verwoest vrijheidsbeeld vindt. Het inspireerde de ontwerpers om symbolische, grote, verwoeste en mooi verweerde omgevallen iconen te creëren. Dramatisch ogende maskers die in het landschap zijn achtergelaten en aangespoeld. Dit is wat er over is van wat er was, zeggen de ontwerpers. Maar ook: klamp je niet vast aan wat er was. Reflecteer, herdefinieer en raap het beeld op. Poets ‘m op en ga weer verder.

Het Kunstgemaal

Het Kunstgemaal is een non-profitstichting die als doel heeft moderne kunst en design tentoon te stellen aan heel Nederland, maar de regio in het bijzonder. Een verblijf op deze plek moet de bezoeker bovendien een (tijdelijke) verlossing bieden aan de realiteit, waarin er geen ruimte lijkt te zijn voor rust, onderbrekingen en tussenruimte en -tijd.

Het gemeentelijk monument wordt geleid door Joost Wolters. Diens grootvader was er beheerder die dagelijks de waterstanden doorgaf aan het waterschap. De stichting en het bestuur hebben ervoor gezorgd dat de dienstwoning is gered van de sloop.